LA KARIERO DE LA LIBROJ DE TIBOR SEKELJ EKSTER LA ESPERANTO - MOVADO

           

       Cxar nek mia tempo nek via pacienco  estas senfina mi prezentos la temon sen la deziro de kompleteco. Mi listigis la verkojn de mia edzo Tibor Sekelj kaj mi trovis, ke gxis nun aperis de li cxirkau 100 libroj. Mi diras cxirkau, cxar mi kalkulis nur tiujn, kiuj estas en mia arkivo. Tiuj 100 libroj aperis en 26 diversaj lingvoj kaj nur 17 en Esperanto. Tio signifas, ke mi devus paroli pri cxirkau 80 libroj. Cxar tion ne eblas fari dum limigita tempo, mi elektis la plej interesajn kaj tiujn mi prezentos pli profunde, aliajn mi nur mencias, kaj pri multaj mi nun ne parolos.  

       Antau 100 jaroj en Spišská Sobota cxe la piedoj de la montaro Tatra naskigxis la kvara infano de la familio Sekelj. Lia nomo Tibor Sekelj farigxis konata post la surgrimpo de alia, pli alta monto, sur alia kontinento en Sud-Ameriko, post la surgrimpo de Akonkagvo.
      Partopreni en la ekspedicio kiu celis surgrimpi la  Akonkagvon invitis lin la konata montgrimpanto Hans Georg Link, kiun Tibor intervjuis por sia monata revuo Rutas dedicxita al vojagxoj kaj esploradoj. Tibor  post dusemajna grimpado sukcese atingis la montsupron, gxuste la tagon antau sia 32-a naskigxtago, sed Link kaj aliaj tri kunuloj farigxis viktimoj de negxsxtormo. La aventuroj survoje kaj la tragedio per kio la ekspedicio finigxis, inspiris lin ke tuj post la descendo, nur dum unu monato skribu libron pri la travivajxoj. Tiu cxi lia unua verko subite faris lin konata, kaj ni devas scii, ke Tibor verkis gxin originale en la hispana lingvo, kion li eklernis  kvar jarojn pli frue. Gxia titolo estas Tempestad sobre el Aconcagua. Eldonis Editorial Peuser S. A. en Buenos Aires en 1944 en 6000 ekzempleroj.
      Por la dua hispanlingva eldono la libro plivastigxis per unu cxapitro: Un ano mas tarde (Unu jaron poste), el kiu ni ekscias, ke Tibor post unu jaro aligxis al la ekspedicio de la Argentina armeo kun la celo trovi la kadavrojn de liaj amikoj. Cxiuj novaj eldonoj - kaj en la hispana kaj en aliaj lingvoj - jam aperis kun tiu nova  cxapitro.  Estis kvar ripetitaj eldonoj inter 1947. kaj 1954.
      La originalojn baldau sekvis la tradukoj. Unue eldonigxis en la kroata lingvo (Oluja na Akonkagvi) en 1955, tradukis gxin el la hispana Ivo Večerina, eldonis Epoha, Zagreb. Nur kiel interesajxon mi deziras mencii, ke la unua traduko aperis en Zagreb, en la urbo el kio Tibor elmigris al Sud-Ameriko.
      En 1958 eldonigxis en slovena (Mladinska knjiga, Ljubljana) kaj en slovaka (Osveta, Martin CSSR) lingvoj.

     
       En 1946 aperis la dua hispanlingva libro de Tibor cxe la sama eldonejo kie la unua. La libro naskigxis post preskau unu jara esplorvojagxo en la praarbaroj de Brazilio kaj Mato Grosso, kun la titolo Por Tierras de Indios.
       Gxi estas la sola libro de Tibor, kio aperis en la germana lingvo kun la titolo: Durch Brasiliens Urwalder, cxe Orell Füssli Verlag en Zürich, en 1950. El hispana tradukis gxin Rodolfo Simon.
       En la kroata lingvo estis eldonita en 1953 kun la titolo Kroz brazilske prasume, cxe eldonejo Glas Rada en Zagreb en la traduko de Zlata Marić.
       Al la serba lingvo tradukis gxin Dušan Vidmar, Aleksandar Jakšić kaj Ivan Stamenković. Gxia titolo estas: U zemlji Indijanaca, kaj aperis cxe Naucna knjiga en Beograd, en 1956.
       La libroj de Tibor malofte estis eldonitaj en tiel nomataj mondlingvoj, sed tiu cxi aperis ankau en la angla lingvo sub la titolo Through the jungles of Brazil en 1957. cxe Jaico Publishing House, en la traduko de Irene van Raalte.

       Ekzistas unu tre ekscita, ege interesa sed malmulte konata libro de Tibor en kiu priskribas la esplorvojagxon al la iama kanibala tribo Tupari kaj la kvarmonatan kunvivadon kun ili.  La ekspedicio okazis en 1948 kaj la libro aperis hispanlingve  Donde la civilizacion termina  cxe Editorial Albatros, en Buenos Aires en 1950.
       La serba kaj slovena eldono aperis en 1956. En la slovena Daleč od civilizacije, cxe Mladinska knjiga, Ljubljana kaj en la serba lingvo Gde civilizacija prestaje, Izdavacko preduzece Rad, Beograd.
    
      La unua pli granda libro de Tibor originale verkita en Esperanto naskigxis post 6 monata restado en Nepalo. "...La naskigxlando de Budao, gxis antaunelonge /lia vizito/ restis fermita al la mondo, unue pro la malfacile alirebla geografia pozicio de la lando kaj due pro la politika zorgo konservi sian izolitecon. Tibor Sekelj kiel esperantisto malkovris al ni unuafoje la vualon de tiu cxi sxajne mistera lando. La persista scivolo kaj esploremo de la autoro  geografa kaj jxurnalista sukcesas penetri en la tradiciojn kaj en la animon de la popolo. Lia sprita kaj humora plumo senigas la verkon je seka tono, kian emas doni cxi tia kulturscienca verko." - skribis pri la libro en Oomoto en la novembra-decembra numero en 1960 N. Esumi.
      En la Esperanto originalo Nepalo malfermas la pordon, kion eldonis La Laguna, Kanariaj Insuloj, J. Regulo-Eld., kiel eldonjaro estas presita 1959, sed gxia apero malfruis kaj fakte la libro aperis fine de februaro 1960. Jam antau la apero estis tradukita al angla, serbkroata, slovena kaj hispana lingvo. Pro la malfruo okazis, ke la anglalingva traduko de Marjorie Boulton kun la titolo Window on Nepal kion eldonis Robert Hale Limited, London, 1959.,  pli fue eliris el la presejo ol la originalo.
      Jam en januaro 1960. aperis la anglalingvaj kritikoj pri la nova libro. Preskau cxiuj skribis en la sama tono kiel la jam citita Oomoto kaj la aliaj esperantlingvaj jxurnaloj. La sola escepto estas la recenzo kion mi trovis en la Times literary supplement (la 8-an de julio 1960) sub la titolo Nepal from two windows (Nepalo el du fenestroj). El kio ni ekscias, ke en Britio dum 3 semajnoj aperis du libroj pri Nepalo. La alia verko estas de Karl Eskelund  The Forgotten Valley (La forgesita valo). Tiu cxi recenzo (bedaurinde ne estas subskribita) paralele observas la du verkojn kaj cxe la fino kun bedauro diras, ke tiuj du verkistoj ne renkontigxis pli frue kaj ne povis kunlabori en unu, komuna libro.
      La serbkroata traduko "Nepal otvara vrata", kiun prepris la frato de Tibor,  Antonije Sekelj ankau aperis en 1959. Eldonis gxin Rad, Beograd.
      Unu jaron poste eldonigxis en la slovena lingvo cxe Mladinska knjiga, Ljubljana kun la titolo Nepal odpira vrata en  traduko de Boris Grabnar.
      En oktobro 1960 eliris el la presejo la hispanlingva traduko de Santiago Ferrari per  Ediciones Peuser en Buenos Aires.